25 december 1999, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde: Steeds meer verontwaardiging over orgaanbibliotheek

In oktober ontstond er in Groot-Brittannië grote opschudding toen op een proces tegen een Bristolse hartchirurg bleek dat de organen van een in 1990 door diens toedoen overleden vierjarig meisje nog steeds bewaard werden in het Liverpoolse Alder Hey Children's Hospital, volgens de ouders zonder dat zij daar toestemming voor hadden gegeven. Getuige-deskundigen maakten tijdens deze rechtszaak bekend dat er in het hele land zeker 11.000 tijdens lijkschouwingen verwijderde kinderharten werden bewaard. Het Liverpoolse ziekenhuis zou met maar liefst 2500 kinderharten een van de grootste 'orgaanbibliotheken' van het land bezitten (deze rubriek, 1999:2208).

Nu heeft de gerechtelijke lijkschouwer verklaart dat de organen inderdaad zonder toestemming zijn verwijderd en vervolgens opgeslagen. Dat heeft de onrust tot nog veel groter hoogte opgestuwd. De ouders, die zich georganiseerd hebben onder de naam Pity2 ('Parents Interring Their Young for the second time'), eisen een nationaal openbaar onderzoek naar de opslag van kinderorganen. Minister Milburn van Volksgezondheid voelt daar echter niet voor; hij wil eerst de resultaten van een al lopend extern onderzoek naar de activiteiten van het Alder Hey afwachten (The Guardian, 4 december 1999).

Steeds duikt bij dit alles de naam op van de Nederlandse patholoog Dick van Velzen die ruim vijf jaar als patholoog in het Alder Hey werkte. Van Velzen wordt als de grote boeman beschouwd. The Independent on Sunday (5 december 1999) drukt bijvoorbeeld een pasfoto van Van Velzen af boven een hele rij kinderportretjes met daarnaast de kop: 'Why did this man think it was right to butcher these baby's'. Zijn optreden wordt vergeleken met Burke en Hare, 'body-snatchers' die in de negentiende eeuw armen vermoordden om hun lijken vervolgens te verkopen voor anatomisch onderzoek.

The Sunday Times (5 december 1999), meestal ook niet vies van een smeuïge krantenkop, houdt het er dit keer op 'Doctor forced to take child organs'. De krant heeft de inmiddels in het Haagse Westeinde ziekenhuis werkzame patholoog geïnterviewd in zijn Oegstgeestse woning. Deze vertelde The Sunday Times dat hij tijdens zijn werkzaamheden in het Alder Hey-ziekenhuis regelmatig werd aangespoord om specimens te verzamelen voor de in bijna vijf decaden opgebouwde orgaancollectie. Hij had de directie toen al meerdere keren laten weten dat deze aanpak volgens hem ethisch onaanvaardbaar was. Van Velzen bewaart nog steeds de tussen hem en de ziekenhuisdirectie uitgewisselde correspondentie over deze zaak, een meer dan vijftien centimeter dikke stapel documenten. Van Velzen: 'Ik heb dit bewaard vanwege de cultuur van angst en blaam die daar heerste. Toen ik hoorde dat ze mij de schuld in de schoenen probeerden te schuiven, was ik zeer geëmotioneerd. Ik vroeg me af hoe ze hiermee dachten weg te komen terwijl ze wisten dat ik alles op schrift had.' Van Velzen is bereid om met al zijn papieren naar Engeland te komen, daar de ouders te ontmoeten en willekeurig welk onderzoek of proces onder ogen te zien.

Het nu lopende onderzoek naar de in ziekenhuizen verspreid over het land bewaarde kinderharten wordt geleid door de hoofdofficier van de Volksgezondheid prof.Liam Donaldson. Die erkent dat er een groot verschil bestaat tussen de in de loop der jaren gegroeide praktijk in de gezondheidszorg en de verwachtingen en de belangen van het publiek. De regels zijn vaag. Een lijkschouwing kan in een ziekenhuis zonder duidelijke toestemming worden uitgevoerd als verwanten geen bezwaar maken. Er wordt dan gevraagd of er 'weefsels' mogen worden bewaard. Ouders denken dan aan onschuldige huidmonsters terwijl de medische professie daaronder ook organen als het hart en de hersenen rekent. 'We moeten deze twee zaken nu bij elkaar brengen', vindt Donaldson.

Prof.Robert Anderson die in het Great Ormond Street Hospital 2000 kinderharten bewaart, vertegenwoordigt de onderzoekers. Hij benadrukt dat de met behulp van 'bibliotheken van menselijke organen' vergaarde kennis heeft geresulteerd in belangrijke ontwikkelingen voor de behandeling van congenitale hartziekten.

De secretaris van de Nederlandse Vereniging van Pathologen, prof.P.van der Valk, denkt in de Volkskrant (4 december 1999) ook dat de opschudding in Groot-Brittannië voorkomt uit de onwetendheid van het publiek. Ook in Nederland is de praktijk vergelijkbaar. Nabestaanden realiseren zich doorgaans niet dat sectie betekent dat ze daarmee een patholoog toestemming geven ook organen te bewaren voor onderzoek. Pas de laatste tijd wordt er in sommige Nederlandse ziekenhuizen met protocollen gewerkt waarin staat dat autopsie ook het eventueel bewaren van organen inhoudt, tenzij men daartegen bezwaar maakt.

Bron: Ned Tijdschr Geneeskd 1999; 143: 2633-4

Dit artikel mag worden gedownload, gelezen en gekopieerd maar alléén voor eigen gebruik. Vermenigvuldigen met winstoogmerk is niet toegestaan. Copyright Bart Meijer van Putten. Voor meer informatie: info@bartmeijervanputten.nl.