Juli 1995, Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde (1995;102:282):
De gevaren van chronische blootstelling aan lachgas
Lachgas is de afgelopen jaren nogal in opspraak geweest, omdat dit sedativum miskramen en een verminderde vruchtbaarheid zou veroorzaken bij vrouwen die daar chronisch aan blootgesteld worden, zoals vrouwelijke tandartsen en tandartsassistentes. Hoewel deze nadelige werking van lachgas niet echt is bewezen, is intussen het gebruik van lachgas in veel landen afgenomen (British Dental Journal 1995;178:95-100). De meest recente bijdrage aan de discussie levert het American Journal of Epidemiology (1995;141:531-8). Daarin wordt een (epidemiologisch) bewijs geleverd dat een langdurige blootstelling aan lachgas wel degelijk een iets verhoogd risico op een miskraam geeft. Het effect blijkt echter te verdwijnen als het lachgas met een speciaal systeem uit de behandelkamer wordt afgezogen.
Het gaat hier om een onderzoek van het Amerikaanse National Institute of Environmental Health Sciences. In een schriftelijke enquête werden 7000 tandartsassistentes ondervraagd over het verloop van hun meest recente zwangerschap. Zij moesten ook aangeven of zij tijdens die zwangerschap waren blootgesteld aan lachgas, amalgaam en chemische middelen om instrumenten te steriliseren. 4800 vrouwen vulden de enquête in, waarvan er 1465 tijdens hun laatste zwangerschap voltijds werkzaam waren geweest als tandartsassistente. Het bleek dat alleen vrouwen die tijdens hun zwangerschap meer dan 3 uur blootgesteld waren aan lachgas zonder speciale afzuiginstallatie in de behandelkamer, een duidelijk hoger risico liepen op een miskraam. Dat was 2,6 keer zo vaak als de vrouwen die nauwelijks aan lachgas waren blootgesteld of die gewerkt hadden met een speciale afzuiginstallatie. Overigens bleek de kans op een spontane abortus niet alleen door lachgas omhoog te gaan, maar ook door roken (2,3 keer vaker miskraam) en door het hanteren van meer dan 50 amalgaamvullingen per week (1,8 keer vaker miskraam).
De discussie over de gevaren van lachgas is met deze nieuwe Amerikaanse gegevens nog niet afgerond. Weliswaar gaat het hier om het meest gedegen onderzoek tot nu toe, maar het is retrospectief en daardoor kunnen er allerlei fouten ontstaan. Het belangrijkste probleem is de zogenoemde 'recall-bias', de vertekening van de werkelijkheid die ontstaat doordat niet iedereen over het verleden even betrouwbare informatie geeft. Een ander probleem is dat spontane abortus moeilijk is te registeren. Vooral een miskraam heel vroeg in de zwangerschap wordt gemakkelijk voor een gewone, wat verlate menstruatie aangezien. Opvallend bij dit onderzoek was het lage aantal miskramen bij de vrouwen die niet of weinig werden blootgesteld aan lachgas: 6 à 7%. In de verloskundige literatuur ligt het percentage miskramen in de eerste 16 weken meestal boven de 10%. Wanneer ook de zwangerschappen worden meegerekend die zéér vroeg tot een einde komen (slechts op te sporen door het aantonen van het zwangerschapshormoom humaan choriongonadotrofine), dan loopt dit aantal zelfs op naar wel 30 tot 40% van alle concepties. De oorzaak van dergelijke vroege miskramen heeft zelden iets te maken met wat de betreffende vrouw doet of laat, maar moet bijna altijd gezocht worden in stoornissen in het eitje zelf. Er zijn dan vaak chromosomale afwijkingen.
In het Amerikaanse onderzoek naar de effecten van lachgas heeft men wel een verklaring voor het lage percentage miskramen: de groep deelnemende tandartsassistentes was betrekkelijk jong (86% was 30 jaar of jonger). Daardoor zou er minder kans zijn op chromosomale afwijkingen bij de vrucht. Desondanks is het heel waarschijnlijk dat er nogal wat miskramen over het hoofd zijn gezien.
Een belangrijk tekort van het onderzoek is verder dat maar een betrekkelijk klein aantal vrouwen meer dan 3 uur per week werd blootgesteld aan niet afgezogen lachgas (slechts 64!). Dat is te weinig om echte conclusies te kunnen trekken.
|