Juli 1993, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde nr 31:
NIGERIA, Nogmaals vaginale fistels
In het noorden van Nigeria bevinden zich twee in obstetrische fistels gespecialiseerde ziekenhuizen: het Babbar Ruga Fistula Hospital in Katsina en het Laure Fistula Hospital in Kano. Dr. Kees Waaldijk is daar als chirurg aan verbonden. Hij heeft vorig jaar twee evaluatierapporten geschreven over zijn strijd tegen de vaginale fistels (K. Waaldijk, Evaluation report I en II, vesicovaginal fistula-projects, 1992). Daarin laat hij zien waarom het probleem van vaginale fistels bijna onoplosbaar is.
Een vaginale fistel ontstaat als het geboortekanaal te klein is. Dan blijft het hoofd van het kind in het bekken van de moeder steken. Als dat probleem niet binnen drie uur wordt opgelost door het verrichten van een keizersnede ontstaat er een druknecrose van verschillende weefsels in de wand van het geboortekanaal. Dat leidt dan tot een holte in de blaas of in 15% van de gevallen ook het rectum. Als het kind in de moeder sterft schrompelt het hoofd en dan kan het kind alsnog geboren worden. De meeste moeders sterven aan dit trauma in het oerwoud. Alleen een enkele 'gelukkige' overleeft het met als prijs een dood kind en een fistel. Dan beginnen ook pas echt de problemen. Door het continue lekken van urine (en in een deel van de gevallen ook feces) gaan de vrouwen zo stinken dat ze uit de gemeenschap worden gestoten. Het worden paria's.
Onder de huidige omstandigheden is preventie van fistels in Afrika practisch onmogelijk. Dan zou er binnen drie uur hoog gespecialiseerde hulp moeten kunnen worden geboden in de vorm van een keizersnede. Alleen al voor Noord-Nigeria zou er een netwerk van 1875 obstetrische centra nodig zijn. Dat is dus helaas een utopie. Er is verder in Afrika sprake van een bevolkingsexplosie, terwijl de gezondheidsvoorzieningen niet gelijkelijk toenemen. In de toekomst zal het probleem daarom alleen nog groter worden.
In de twee klinieken waar Waaldijk werkt werden vorig jaar 938 vrouwen aan een fistel geopereerd. Toch was dat nog steeds verre van voldoende, want er staan nog zeker 300 vrouwen op de wachtlijst. In heel Nigeria werden 1500 geslaagde fisteloperaties verricht. Er zijn echter naar schatting alleen al in dat land minstens 150.000 vrouwen met een vaginale fistel; in heel Afrika moeten het er miljoenen zijn.
Waaldijk heeft een plan gemaakt om deze hopeloze situatie aan te pakken. Centraal staat de training in ieder fistelcentrum van jaarlijks zes tot acht Nigeriaanse chirurgen. Verder moeten de plaatselijke gezondheidswerkers leren hoe ze een moeder met een vernauwd baringskanaal kunnen herkennen en welke maatregelen er in zo'n geval genomen moeten worden, namelijk zo snel mogelijk naar een plaats waar een keizersnede kan worden verricht. De enige echte afdoende oplossing van het probleem, een netwerk van goed functionerende verloskundige centra, zal vermoedelijk nog vele tientallen jaren op zich laten wachten.
|